มจธ.-ม.ทักษิณ คิดค้น "เตาอบแห้งพลังงานชีวมวล" แก้ปัญหา 'ฝน 8 แดด 4' ภาคใต้ ลดต้นทุน 50% เพิ่มรายได้กลุ่มละ 3 แสนบาทต่อปี นวัตกรรมเรียบง่ายที่ใช้เศษไม้ข้างบ้านแทนก๊าซและแสงแดด ช่วยให้วิสาหกิจชุมชนภาคใต้อบแห้งผลิตภัณฑ์ได้ 365 วัน ลดการสูญเสียจากการเน่าเสียในฤดูฝนได้เกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ คว้ารางวัลระดับดีมากจาก วช.

19 มิถุนายน 2569 ทีมวิจัยนำโดย ศาสตราจารย์ ดร.สมชาย วงศ์วิเศษ ภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี (มจธ.) ร่วมกับ ดร.อมาวสี รักเรือง และรองศาสตราจารย์ ดร.จตุพร แก้วอ่อน จากมหาวิทยาลัยทักษิณ พัฒนา "เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนพลังงานชีวมวล" เพื่อแก้ปัญหาที่วิสาหกิจชุมชนภาคใต้เผชิญมาเนิ่นนาน นั่นคือการตากแห้งผลผลิตไม่ได้ในช่วงมรสุมที่มีฝนตกเกือบตลอดทั้งปี

หลักการสำคัญของเทคโนโลยีนี้คือการถ่ายเทความร้อนทางอ้อม โดยเผาชีวมวลในพื้นที่ภาคใต้ที่หาได้ฟรีอย่างอุดมสมบูรณ์ เช่น ไม้ยางพารา ฟืน เศษไม้จากโรงเลื่อย กิ่งไม้ และใบไม้แห้ง ความร้อนจะถ่ายเทผ่านท่อแลกเปลี่ยนไปสู่อากาศสะอาดโดยไม่สัมผัสกับควันไฟ ก่อนส่งเข้าสู่โรงอบแห้ง ระบบการไหลอากาศแบบ 3 กลับยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ทำให้ผลิตลมร้อนได้ที่อุณหภูมิ 100-120 องศาเซลเซียส สูงกว่าแสงแดดธรรมชาติที่ทำได้เพียง 40-50 องศาเซลเซียส และสามารถติดตั้งร่วมกับโรงอบแห้งเดิมโดยไม่ต้องสร้างระบบใหม่

ศ.ดร.สมชายชี้ว่าหัวใจสำคัญที่ทำให้ชุมชนยอมรับเทคโนโลยีนี้คือ "ต้นทุนเชื้อเพลิงที่เป็นศูนย์" เศษไม้ที่ไม่มีใครสนใจในป่าหลังบ้านกลายเป็นแหล่งพลังงานชั้นดีที่ทำให้ชาวบ้านไม่ต้องจ่ายค่าก๊าซแม้แต่บาทเดียว
จากการใช้งานจริงในพื้นที่ 4 ปีที่ผ่านมา พบว่าเทคโนโลยีนี้ลดต้นทุนด้านพลังงานได้ถึงร้อยละ 50 เมื่อเทียบกับก๊าซหรือไฟฟ้า ลดต้นทุนการอบแห้งได้สูงสุด 4.4 เท่า ลดการสูญเสียจากการเน่าเสียในฤดูฝนได้เกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ และเพิ่มรายได้ให้แก่เกษตรกรได้เฉลี่ยสูงถึง 300,000 บาทต่อปีต่อกลุ่ม พร้อมเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ได้กว่าร้อยละ 50 จากคุณภาพที่สม่ำเสมอและไม่มีสิ่งปนเปื้อน

ปัจจุบันนำไปติดตั้งใช้จริงแล้วใน 6 พื้นที่ในจังหวัดพัทลุงและสตูล ทั้งกลุ่มปลาดุกร้า สาคู ผลไม้แปรรูป กล้วยหอมทองกรอบ และศูนย์เรียนรู้การแปรรูป โดยบางกลุ่มรวมตัวกันในรูปแบบศูนย์อบแห้งชุมชนเพื่อให้เกษตรกรรายอื่นใช้ร่วมกัน ผลงานนี้ได้รับรางวัลผลงานประดิษฐ์คิดค้น ระดับดีมาก สาขาสังคมวิทยา จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ในงานวันนักประดิษฐ์ 2569 โดยทีมวิจัยมีแผนขยายผลไปทั่วประเทศต่อไป