ชุมชนในเขตอุทยานแห่งชาติแก่งกระจานที่ไม่มีรถขนขยะเข้าถึงและห้ามเผาในที่โล่ง พลิกวิกฤตเป็นโอกาสด้วยนวัตกรรมจากภูมิปัญญาท้องถิ่นผสานเทคโนโลยีดิจิทัล มุ่งสู่เป้าหมาย Zero Waste – Zero Landfill

24 มิถุนายน 2569 ตำบลป่าเด็ง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี เผชิญความท้าทายการจัดการขยะที่ซับซ้อน ทั้งสภาพพื้นที่ภูเขาที่รถขนขยะเข้าไม่ถึง ข้อห้ามตามพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2562 ที่ห้ามตั้งบ่อขยะ ห้ามทิ้งในป่า และห้ามเผาในที่โล่ง และปัญหาช้างป่าลงมาคุ้ยขยะจนกระจัดกระจาย โดยมีขยะสะสมวันละกว่า 2 ตัน

มูลนิธิศุภนิมิตแห่งประเทศไทยเข้ามาสนับสนุนผ่าน "โครงการนำร่องระบบการจัดการขยะและการติดตามคาร์บอนฟุตพริ้นท์ในพื้นที่แก่งกระจาน" ใน 3 พื้นที่นำร่อง ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลป่าเด็ง โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนนเรศวรบ้านห้วยโสก และโรงเรียนบ้านห้วยกวางจริง

หัวใจสำคัญของโครงการคือเตาเผาขยะชีวมวลลดมลพิษที่โกศล แสงทอง รองนายก อบต.ป่าเด็ง และปราชญ์เกษตร คิดค้นและจดอนุสิทธิบัตรร่วมกับศูนย์วิจัยชุมชนเครือข่ายร่วมใจตามรอยพ่อ ได้รับการรับรองจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ โดยเตาดังกล่าวปล่อยมลพิษเพียง 8-10 ppm จากปกติ 1,400 ppm และหากมีการคัดแยกขยะถูกต้อง ขยะทั่วไปจะเหลือขี้เถ้าเพียงร้อยละ 3 นอกจากนี้ยังมีการนำพลาสติกไปสกัดเป็นน้ำมันผ่านกระบวนการ Pyrolysis เพื่อใช้กับเครื่องยนต์การเกษตร และผลิตก๊าซชีวภาพจากเศษอาหารผ่านบ่อหมักแบบบอลลูนสำหรับหุงต้มในหอพักนักเรียน

โรงเรียนป่าเด็งวิทยาเป็นหนึ่งในต้นแบบที่โดดเด่น โดยบูรณาการหลักสูตรการจัดการขยะตามหลัก 3Rs เข้าในรายวิชา จัดระบบธนาคารขยะและขยะแลกแต้ม และส่งเสริมให้นักเรียนนำความรู้ถ่ายทอดสู่ครอบครัวและชุมชน จนเกิดแรงกระเพื่อมในระดับครัวเรือน

ดร.วิมลรัตน์ สีสัน ผู้จัดการฝ่ายดำเนินพันธกิจภาคสนามของมูลนิธิศุภนิมิตฯ ระบุว่าโครงการใช้แพลตฟอร์มดิจิทัลบริหารจัดการและบันทึกข้อมูลขยะตั้งแต่ต้นทาง เพื่อติดตามการลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ได้อย่างโปร่งใสในระดับสากล พร้อมวางแผนขยายโมเดลนี้ไปยังพื้นที่อื่น ได้แก่ เพชรบุรี ราชบุรี อุทัยธานี และพื้นที่ในภาคตะวันออก โดยยึดรูปแบบความร่วมมือระหว่างโรงเรียน หน่วยงานภาครัฐ ชุมชน และภาคเอกชน