เปิดมติ ครม. ให้ความเห็นชอบพื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวร ตามที่สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติเสนอ เพื่อให้ประชาชนที่อยู่อาศัยและทำกินเดิมในพื้นที่ป่าไม้ถาวรสามารถเข้าสู่ระบบการจัดการที่ถูกต้องตามกฎหมาย

เมื่อช่วงต้นเดือนมิถุนายน 2569 คณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบพื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวร ตามที่สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติเสนอ เพื่อให้ประชาชนที่อยู่อาศัยและทำกินเดิมในพื้นที่ป่าไม้ถาวรสามารถเข้าสู่ระบบการจัดการที่ถูกต้องตามกฎหมาย โดยรายละเอียดมีดังต่อไปนี้

คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบพื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวร (กรอบมาตรการแก้ไขปัญหา พื้นที่ป่าไม้ถาวรฯ) และมอบหมายให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยกรมป่าไม้ดำเนินการจัดการพื้นที่ให้ใช้ประโยชน์อยู่อาศัยทำกิน และรับรองการอยู่อาศัยทำกินในลักษณะแปลงรวมเพื่อให้ราษฎรได้อยู่อาศัยทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวรได้อย่างถูกต้องต่อไป

สาระสำคัญของเรื่อง 

1. ที่ผ่านมารัฐบาลจำแนกประเภทที่ดินและกำหนดให้พื้นที่ป่าไม้ถาวรเป็นสมบัติของชาติเพื่อสงวนรักษาไว้ โดยถือเป็นที่ดินของรัฐที่หวงห้าม ไม่ใช่พื้นที่จัดสรรเพื่อทำกิน ซึ่งเดิมคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 22 เมษายน 2540 เห็นชอบแนวทางแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับพื้นที่ป่าไม้ 5 ประเภทได้แก่ (1) ป่าไม้ถาวร (2) ป่าสงวนแห่งชาติ (3) ป่าอนุรักษ์ตามมติคณะรัฐมนตรี (4) ป่าอนุรักษ์ตามกฎหมาย เช่น อุทยานแห่งชาติเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และป่าอนุรักษ์พื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ 1-2 (5) พื้นที่อื่น ๆ เช่น พื้นที่สวนป่า เป็นต้น ต่อมาคณะรัฐมนตรีมีมติ (30 มิถุนายน 2541) เห็นชอบหลักการมาตรการและแนวทางแก้ไขปัญหาที่ดินในพื้นที่ป่าไม้ (มาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ฯ) และให้ยกเลิกมาตรการและแนวทางแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับพื้นที่ป่าไม้ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 22 เมษายน 2540 โดยให้ใช้มาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ฯ ตามมติคณะรัฐมนตรีนี้แทน (30 มิถุนายน 2541) แต่มาตรการดังกล่าวไม่ได้กำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับพื้นที่ป่าไม้ถาวร ซึ่งต่อมามีคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ 64/2557 ลงวันที่ 14 มิถุนายน 2557 และคำสั่ง คสช. ที่ 66/2557 ลงวันที่ 17 มิถุนายน 2557 กำหนดให้ปราบปรามการบุกรุกทำลายทรัพยากรป่าไม้ในพื้นที่ต่าง ๆ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อประชาชนผู้ยากไร้ ผู้ที่มีรายได้น้อย และผู้ไร้ที่ดินทำกิน ที่ได้อยู่อาศัยอยู่ในพื้นที่เดิมนั้น ๆ ก่อนคำสั่งนี้มีผลใช้บังคับ จึงทำให้พบว่า มาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ที่กำหนดขึ้นเพื่อคุ้มครองพื้นที่ป่าไม้ของชาติจากการถูกบุกรุกไม่ครอบคลุมพื้นที่ลุ่มน้ำและยังคงขาดความชัดเจนในแนวปฏิบัติที่จะใช้เพื่ออนุรักษ์ในพื้นที่ป่าไม้ ไม่สามารถแก้ไขปัญหาการบุกรุกพื้นที่ป่าไม้เพิ่มได้ คณะรัฐมนตรีจึงได้มีมติ (26 พฤศจิกายน 2561) เห็นชอบในหลักการพื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยและทำกินในพื้นที่ป่าไม้ (ทุกประเภท) (มาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ทุกประเภทฯ) เพื่อแก้ไขปัญหาที่ดินที่มีประชาชนอาศัยอยู่ในเขตพื้นที่ป่าไม้ให้มีความครอบคลุมขึ้นมากกว่าเดิม อย่างไรก็ตาม มาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ทุกประเภทฯ ยังคงไม่ครอบคลุมพื้นที่ป่าไม้ถาวร ซึ่งเป็นพื้นที่ป่าไม้ที่สำคัญของประเทศ เนื่องจากมาตรการอนุรักษ์ป่าไม้ถาวรถูกยกเลิกไปตามมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2541 ครั้งนี้สำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) จึงได้เสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบพื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวร และมอบหมายให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) โดยกรมป่าไม้ดำเนินการจัดการพื้นที่ให้ใช้ประโยชน์อยู่อาศัยทำกิน และรับรองการอยู่อาศัยทำกินในลักษณะแปลงรวม เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาให้ประชาชนได้อยู่อาศัยทำกินในพื้นที่ป่าไม้ถาวรได้อย่างถูกต้องเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและทำให้เกิดความชัดเจนต่อการดำเนินการอนุรักษ์พื้นที่ป่าไม้ถาวรแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป ทั้งนี้ คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ ในคราวการประชุมครั้งที่ 2/2568 เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2568 ที่ประชุมมีมติเห็นชอบกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ถาวรฯ แล้ว

2. กรอบมาตรการแก้ไขพื้นที่ป่าไม้ถาวรฯ ได้จัดประเภทพื้นที่ป่าไม้ถาวรตามความสมบูรณ์ของพื้นที่ลุ่มน้ำ ภาพถ่ายทางอากาศปี 2545 (ข้อมูลภาพถ่ายทางอากาศ ปีล่าสุดภายหลังมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2541) เพื่อพิสูจน์การใช้ประโยชน์พื้นที่ซึ่งเป็นหลักเกณฑ์ในลักษณะเดียวกันกับมาตรการแก้ไขปัญหาพื้นที่ป่าไม้ทุกประเภทฯ ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน 2561 สรุปได้ ดังนี้

ทั้งนี้ กระทรวงกลาโหม กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงคมนาคม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมและสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติพิจารณาแล้วเห็นชอบ/ไม่ขัดข้อง โดยบางหน่วยงานมีความเห็นเพิ่มเติมบางประการ เช่น
(1) ให้ประชาสัมพันธ์แก่ประชาชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐเพื่อให้เกิดความถูกต้องชัดเจน (2) หากมีกิจกรรมการใช้ประโยชน์ที่รบกวนระบบนิเวศของพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ 1 - 2 ให้มีมาตรการติดตามและตรวจสอบการใช้ประโยชน์ในที่ดินอย่างเข้มงวดและสม่ำเสมอ เป็นต้น ส่วนสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาพิจารณาแล้วเห็นว่าคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบได้ตามที่เห็นสมควร อย่างไรก็ตาม หากในอนาคตหน่วยงานใดจะต้องมีการดำเนินการใช้พื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ 1 - 2 ก็จะต้องเสนอขอผ่อนผันมติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2538 ที่กำหนดห้ามมิให้อยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ 1 – 2 เป็นรายกรณีด้วย