งานวิจัยที่เริ่มต้นจากโศกนาฏกรรมเรือล่มในแม่น้ำอยุธยา กำลังขยายผลสู่การเดินเรือมหาสมุทรระดับนานาชาติ ด้วยการนำเทคโนโลยีดาวเทียมและหลักการไม่เชิงเส้นมาแก้จุดอ่อนที่แท้จริงของการควบคุมเรือ

เมื่อช่วงเดือนมิถุนายน 2569 รองศาสตราจารย์ ดร.ธนภัทร์ วานิชานนท์ คณบดีและอาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมเครื่องกล คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล เปิดเผยถึงงานวิจัยด้านความปลอดภัยในการเดินเรือที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร AIP Conference Proceedings ของสหรัฐอเมริกา โดยมีจุดเริ่มต้นจากการวิเคราะห์สาเหตุอุบัติเหตุเรือล่มครั้งสำคัญในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งพบว่าสาเหตุหลักมาจากเครื่องยนต์เรือที่ไม่สามารถต้านทานกระแสน้ำแรงดันสูงได้ ประกอบกับข้อจำกัดด้านประสบการณ์ผู้บังคับเรือและการขาดความพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉิน

งานวิจัยนี้ดำเนินการร่วมกับการท่าเรือแห่งประเทศไทย โดยนำเสนอแนวทางการเดินเรือแบบ "ไม่เป็นเชิงเส้น" (Nonlinear) ที่ผสมผสานเทคโนโลยีภาพถ่ายดาวเทียมกับการวางแผนร่วมกันระหว่างผู้บังคับเรือและทีมบังคับการบนฝั่งแบบเรียลไทม์ เพื่อแก้ไขจุดบกพร่องที่สำคัญที่สุดในการเดินเรือแบบดั้งเดิมคือการขาด "ทักษะแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า" เมื่อเผชิญสภาพน้ำที่ไม่คาดคิด

หลังจากนำองค์ความรู้ไปใช้แก้ปัญหาการเดินเรือในแม่น้ำสำเร็จ ทีมวิจัยได้ยกระดับสู่การศึกษาการเดินเรือในมหาสมุทรซึ่งมีความซับซ้อนต่างออกไปโดยสิ้นเชิง ทั้งสภาพเส้นทางและสภาพอากาศ โดยร่วมมือกับมหาวิทยาลัยวิศวกรรมศาสตร์ฮาร์บิน (HEU) มหาวิทยาลัยชั้นนำด้านวิศวกรรมนาวีจากมณฑลเฮยหลงเจียง สาธารณรัฐประชาชนจีน

ข้อค้นพบสำคัญจากการวิจัยระดับมหาสมุทรคือร่องน้ำที่ยิ่งลึกจะมีกระแสน้ำที่เบากว่า ทำให้ควบคุมเรือได้ดีกว่า ซึ่งเป็นหลักการที่ช่วยให้ผู้บังคับเรือสามารถเลือกเส้นทางที่ปลอดภัยและประหยัดพลังงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ทีมวิจัยยังเน้นว่าการเดินเรืออย่างปลอดภัยนอกจากจะช่วยลดการสูญเสียชีวิตและทรัพย์สินแล้ว ยังช่วยป้องกันน้ำมันรั่วไหลซึ่งสร้างปัญหาสิ่งแวดล้อมทางทะเลที่แก้ไขได้ยาก พร้อมเรียกร้องให้ทั้งภาครัฐและเอกชนเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง งดเดินเรือในช่วงฝน ตรวจสอบเครื่องยนต์และอุปกรณ์ชูชีพให้พร้อม รวมถึงฝึกลูกเรือให้มีทักษะกู้ภัยที่พร้อมปฏิบัติการช่วยเหลือผู้โดยสารได้ทันทีเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน